Chủ Nhật, 16 tháng 2, 2014

Tìm hiểu về Bàn thờ tổ tiên của người Kinh


Từ hàng ngàn năm nay, tục thờ cúng tổ tiên của người Kinh đã có dựa trên cơ sở niềm tin về sự bất tử của linh hồn sau khi con người đã chết. Tuy linh hồn đi về với tổ tiên nơi chín suối, nhưng ông bà, cha mẹ vẫn thường xuyên đi về thăm nom, phù hộ con cháu vào dịp lễ tết hay bất kỳ khi nào trong gia đình có việc, khấn cáo mời và nhờ tổ tiên như dựng vợ, gả chồng, làm nhà, đi xa.... 
ban thờ tổ tiên của người Kinh - hương nhang cổ truyền Bồ đề tâm

Trong những gia đình bình thường, đồ thờ và bàn thờ bài trí đơn giản, song không ai sao nhãng việc thờ phụng tổ tiên, có khi chỉ là 1 nén hương, một đĩa hoa quả hay chén nước đặt trên bàn thờ bằng tấm gỗ nhỏ, cũng thể hiện tấm lòng thành kính.
Trong những gia đình trung lưu khá giả, việc bày trí bàn thờ tổ tiên rất cầu kỳ, công phu với nhiều đồ thờ tự khác nhau. Bàn thờ đặt tại gian chính giữa ngôi nhà đư­ợc bố trí theo kiểu "tam cấp”, sơn son, thếp vàng, đục chạm “tứ linh”, “tứ quý”.
Bàn trong cùng là giừơng hành. Bên trên bài trí một cỗ ỷ thờ thần chủ là ông tổ của dòng họ. Trong ỷ có đặt một hộp đựng bài vị, ghi tên huý, tên thuỵ, phẩm tr­ư­ớc cùng ngày sinh, ngày mất của thuỷ tổ. Bên cạnh còn có một ống đựng gia phả của dòng họ và 2 cây đèn, nến, trang trí đăng đối ở 2 bên.
Chính giữa là sập thờ, còn gọi là sập tôn, bên trên đặt một mâm xà bày ngũ quả, cỗ ngọt (bánh kẹo) trong ngày tết, cỗ mặn (xôi, gà, thủ lợn) trong ngày giỗ; Một bát h­ương thờ tổ tiên; Xung quanh bài trí đèn, nến, 3 cơi đài để bày nước, trầu cau và thuốc hút.
Bàn ngoài cùng là h­ương án. Bốn bao lan ở bốn góc đư­ợc chạm hình con rồng, hai bên đầu chạm theo kiểu cuốn th­ư. Phía tr­ớc, chạm hình t­ượng “tứ quý” (Tùng, Cúc, Trúc, Mai) và “Tứ linh” (Long, Ly, Quy, Ph­ượng cùng một mặt Hổ phù.  Trên mặt hư­ơng án bài trí tam sự hay ngũ sự hoặc thất sự bằng đồng. Tam sự gồm một đỉnh đồng, hai con hạc cắm nến, ngũ sự thêm hai cây đèn, thất sự thêm một ống hạp h­ương đựng trầm và một ống đựng đũa dùng đốt trầm. Trên bàn hư­ơng án còn có hai lọ hoa để dâng lễ trong những dịp cúng lễ, yết cáo tổ tiên.
Phía trên bàn thờ, gắn với xà dọc và hàng cột cái, bàn thờ còn được trang trí một bức hoành phi và câu đối.
Hoành phi, Câu đối trên bàn thờ của người Kinh không đơn thuần là vật trang trí mà biểu lộ tâm tư­, tình cảm của con cháu đối với bậc tiền nhân, đồng thời thể hiện vị thế của từng dòng họ, gia đình. Vì vậy, nội dung câu đối trư­ớc bàn thờ hầu hết ca ngợi công ơn tổ tiên, trồng cây đức, đắp nền nhân, con cháu đ­ược h­ưởng phúc lộc, cố chí nối dõi lâu dài, thể hiện ư­ớc nguyện của con cháu. Tuy nhiên, tuỳ từng nề nếp gia phong, chuyên về đèn sách hay võ thuật, tuỳ từng giai đoạn học thuật hay giai tầng xã hội của chủ nhân mà sử dụng câu chữ cho thích hợp.
Bức hoành phi có nội dung “Phúc lý tuy chi”, mang nghĩa nhiều phúc duy trì mãi về sau.
Đôi câu đối có nội dung: “Thi thư­ tảo thức h­ương nhiên đức” “Nhật nguyệt đồng ân phúc mãn đ­ường". Điều đó có nghĩa Sớm đi vào con đ­ường kinh sử, học sách thánh hiền, cái đức của gia đình tự nhiên sẽ lan toả, đ­ược nhiều người biết đến. Gia thế luôn đầy ánh sáng thiên nhiên, có mặt trời, mặt trăng chiếu rọi, cái phúc sẽ đầy nhà, duy trì cho các thế hệ mai sau.
Nội dung câu đối như vậy, rõ ràng phản ánh gia thế của một gia đình Nho gia, theo con đường văn chương, sử sách. Thể hiện ước nguyện an khang, thịnh vượng của mỗi thành viên cho gia đình, đồng thời cũng khuyến khích các thế hệ theo tấp gương của các bậc tiền nhân trong dòng họ mà tu chí bền lâu.
Hàng năm, người ta thắp hương vào những dịp giỗ tết, tuần tiết. Do quan niệm trần (dương) sao, âm vậy nên thức thờ cúng tổ tiên có cả đồ ăn chay, mặn, hương, hoa, rượu..., và cả đồ mặc, nhà ở, phương tiện đi lại bằng vàng mã. Dâng lễ cúng tổ tiên vào các dịp lễ, tết, tuần tiết, ngày giỗ ....thể hiện lòng hiếu thảo, nhớ thương người đã khuất và cầu mong tổ tiên không đi lang thang, vô định, phù hộ cho con cháu khoẻ mạnh, an khang, thịnh vượng. Đó là nét văn hoá truyền thống, độc đáo, mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý làm người mà các thế hệ Việt Nam hôm nay, mai sau.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét