"
Dù ai buôn xa bán xa
22 tháng 8 giỗ Cha thì về
Dù ai buôn bán trăm nghề
22 tháng 8 nhớ về Đào Thôn"


Đền Đồng Bằng, hay tên tự là Bắc Hải Linh Từ còn được gọi là đền Đức Vua, hay Bát Hải Động Đình là di tích kiến trúc nghệ thuật có giá trị như một bảo tàng mỹ thuật đồ đồng, đồ đá và đồ gỗ. Tọa lạc bên dòng sông cổ Mai Diêm thuộc trang Đào Động, tổng Vọng Lỗ, huyện Phụ Phượng nay là làng Đồng Bằng, xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ - tỉnh Thái Bình. Di tích lịch sử văn hóa đền Đồng Bằng được Bộ Văn Hóa cấp bằng công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1986.



Cung thờ Đức Vua Cha Bát Hải tại Đền Đồng bằng


Đền Đồng Bằng là nơi thờ đức Vua Cha Bát Hải Động Đình, người có công lớn trong việc bình Thục giữ nước và chiêu dân lập ấp, xây dựng giang sơn, xã tắc từ buổi sơ khai. Đền có sắc phong: Tam Kỳ Linh Ứng Vĩnh Công Đại Vương Tối Thượng Đẳng Linh Thần. Từ cuối thế kỷ XIII, đền Đồng Bằng còn là nơi tưởng niệm Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng các danh tướng Hoàng thân Quốc thích nhà Trần có công lớn trong ba lần đại phá quân Nguyên - Mông và lập nên tám trang Đào Động xưa.


Cung Đệ Nhất Đền Đồng Bằng


Tục truyền vào đời Vua Hùng thứ XVIII, nước nhà bị giặc ngoại bang xâm lấn, Triều đình đã điều động binh hùng, tướng giỏi để chống giặc. Xong thế giặc mạnh, quân triều đình không chống đỡ nổi. Triều đình đã phải lập đàn triệu Linh sơn Tú khí về giúp sức dẹp giặc. Thủy thần làng Đào Động đã hiện thân phò vua dẹp tan giặc dữ và có công đầu trong việc trấn giữ tám cửa bể phía Tây. Đất nước thái bình, Ngài được sắc phong: " Trấn Tây An Nam Tam Kỳ Linh Ứng - Vĩnh Công Đại Vương Tối Thượng Đẳng Linh Thần" và từ đó, nơi đây là địa linh được cả nước ngưỡng vọng. Ban đầu đền Đồng Bằng chỉ là ngôi miếu nhỏ nằm trong cảnh quan sông nước hữu tình của đất Đa Dực xưa.Tới thời Tiền Lê, đền đã được xây dựng, mở rộng thành năm cung và bốn ban thờ Công Đồng khang trang, hoành tráng và được liệt vào "Tứ Cố Cảnh".


Giếng ngọc trong cung cấm đền Đồng Bằng


Đến thế kỷ XIII, khi giặc Nguyên - Mông tràn vào bờ cõi nước Nam. Đào Động lại là nơi đóng quân và luyện tập thủy chiến binh nhung nhà Trần. Trước khi xung trận, Hưng Đạo Đại Vương cùng các tướng đều về dâng hương cửa đền cầu nguyện âm phù. Sau ba lần đại thắng quân Nguyên, nhà Trần đã đầu tư công sức, tiền của về tôn tạo cửa Đền. Phò mã Nguyễn Chí Nghĩa và Thượng tướng quân Phạm Ngũ Lão đã ngưỡng mộ trước cảnh đền. Người đã vịnh bài thơ hiện còn lưu lại trên bức cuốn thư tại cung Đệ Nhị:

" Xuân Nhật Tảo du hoa ảnh động
Thu phong viễn tống hạc Thanh Lai
Lưu Quang Điện hạ Thiên tòng phụ
Quả thị thần tiên nhất thủ tài "

Dịch nghĩa:

" Ngày xuân có bóng hoa lay động
Gió thu xa đưa tiếng hạc vọng tới
Nơi đây hội tụ linh tú của thiên hạ
Quả chốn thần tiên không đâu bằng. "



Hầu Đồng tại cung Đệ Nhị đền Đồng Bằng


Hiện tại, đền Đồng Bằng được xây dựng, trùng tu vào cuối năm Khải Định thập niên 1926. Toàn bộ khu di tích gồm hơn 20.500m2. Riêng diện tích nội tự là 6000m2. Tổng thần điền là khoảng 18 mẫu. Đền chính được thiết kế theo kiểu: " Tiền nhị - Hậu Đinh" như một lâu đài thời trung cổ. Gồm 13 tòa 66 gian liên hợp chặt chẽ với kiến trúc công trình phụ tạo thành quần thể kiến trúc bề thế khép kín. Qua thời gian giặc giã đến nay, mặc dù mặc bằng di tích bị thu hẹp, xong không gian di tích vẫn trải rộng. Và đặc biệt, tại Đền vẫn lưu giữ được nhiều đồ tế khí rất có giá trị như các bài vị từ thời nhà Lê tiến cúng mang dòng chữ vàng:

" Hùng triều anh linh
Tác vĩ trấn kỳ giang
Bát Hải Động Đình
Vĩnh Công Đại Vương thần vị "

Cùng các bài vị thời Nguyễn:

" Hùng Triều đệ tứ
Trấn Nam thùy quang thần vị "
Cùng các bộ lư hương, án thờ, long ngai, mũ thờ và các công trình điêu khắc gỗ tinh xảo tuyệt mỹ như: hoành phi, câu đối, đại tự từ thời Khải Định, Bảo Đại vẫn còn được lưu giữ nguyên vẹn.


Hầu Đồng tại cung Đệ Nhị đền Đồng Bằng


Trực thuộc đền chính còn cả một quần thể di tích gồm hàng chục ngôi đền miếu, nhưng do thời gian phong thủy, giặc dã tàn phá chỉ còn lại thần tích. Từ năm 1985 các công trình của quần thể mới dần được tái tạo:
Đền Công Đồng thờ Quan Lớn Điều Thất - Đệ Thất Tôn Quan


Cung Công Đồng đền Quan Lớn Điều Thất

Đình Dất hay còn gọi là Đình Sinh nhật Đức Vua cha được tôn tạo trên nền kiến trúc cổ.
Đền Bến Thờ Quan Lớn Đệ Bát - Đệ Bát Tôn Quan được xây dựng lại ngay bên bờ Sông Diêm
Đền Đệ Nhất Thờ Quan Lớn Đệ Nhất - Đệ Nhất Tôn Quan được xây dựng mới ngay cạnh đền Đồng Bằng.
Ngoài ra còn có Đền Quan Đệ Nhị và đền Quan Đệ Tam bao quanh ở phía ngoài.

Di tích lịch sử đền Đồng Bằng gắn liền với lệ hội truyền thống từ ngàn năm nay và là một trong ba lễ hội lớn của Đồng Bằng Bắc Bộ đón khách cả nước về tham quan, chiêm bái và dự lễ hội.