Chủ Nhật, 9 tháng 2, 2014

Em Là Con Gái Bắc Ninh

  • Theo các nhà nghiên cứu đầu tiên về Hồ Xuân Hương như Nguyễn Hữu Tiến, Dương Quảng Hàm thì bà là con ông Hồ Phi Diễn (sinh 1704) ở làng Quỳnh Ðôi, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An (*). Ông thi đậu tú tài năm 24 tuổi dưới triều Lê Bảo Thái. Nhà nghèo không thể tiếp tục học, ông ra dạy học ở Hải Hưng, Hà Bắc, để kiếm sống. Tại đây ông đã lấy cô gái Bắc Ninh, họ Hà, làm vợ lẽ - Hồ Xuân Hương ra đời là kết quả của mối tình duyên đó.[1]
Theo gia phả của dòng họ Nguyễn ở làng Nghi Xuân, Nguyễn Du sinh ngày 23 tháng 11 năm Ất Dậu (tức ngày 3 tháng 1 năm 1766 tại phường Bích Câu, Thăng Long. Cha là Nguyễn Nghiễm(1708 - 1775), sinh ở làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh, tên tự Hy Di, hiệu Nghi Hiên, có biệt hiệu là Hồng Ngự cư sĩ đậu Nhị giáp tiến sĩ, làm quan đến chức Đại tư đồ (Tể tướng), tước Thượng thư bộ Hộ triều Lê. Mẹ là bà Trần Thị Tần [3] (24 tháng 8 năm 1740 - 27 tháng 8 năm 1778), con gái một người làm chức câu kế. Quê làng Hoa Thiều, xã Minh Đạo, huyện Tiên Du (Đông Ngàn), xứ Kinh Bắc, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Bà Tần là vợ thứ ba của Nguyễn Nghiễm (kém chồng 32 tuổi sinh được năm con, bốn trai và một gái).[4][5]
Tổ tiên của Nguyễn Du có nguồn gốc từ làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam (nay thuộc Hà Nội), sau di cư vào Hà Tĩnh, có truyền thống khoa hoạn nổi danh ở làng Tiên Điền về thời Lê mạt. Trước ông, sáu bảy thế hệ viễn tổ đã từng đỗ đạt làm quan.
Theo truyền thuyết, Ỷ Lan sinh ngày 7 tháng 3 năm Giáp Thân (1044) tại hương Thổ Lỗi (sau đổi là Siêu Loại. Đời Nguyễn thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh; nay thuộc huyện Gia LâmHà Nội)[3].
Tuy nhiên trong truyện thơ trên, không nói rõ bà sinh năm nào, chỉ cho biết cha bà họ Lê (có nguồn ghi tên là Lê Công Thiết), làm chức quan nhỏ ở kinh thành Thăng Long; và mẹ (truyện thơ chỉ ghi hiệu là Tĩnh Nương, có nguồn ghi tên là Vũ Thị Tình), là một người làm ruộng tại hương Thổ Lỗi.
Hồng Vân (tên đầy đủ là Ngô Đặng Hồng Vân, sinh ngày 26 tháng 5 năm 1966) là một diễn viênđạo diễn sân khấu người Việt Nam. Quê chị ở xã Châu Khê, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.[2] Từ năm 1989 đến năm 2000, chị là diễn viên Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ thành phố Hồ Chí Minh. Từ năm 2001, chị là diễn viên, đạo diễn đồng thời là Giám đốc Công ty Cổ phần Sân khấu Điện ảnh Vân Tuấn.[2] Hồng Vân cũng là bầu sô của Sân khấu kịch Phú Nhuận tại thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2012, chị được công nhận là Nghệ sĩ Nhân dân.[3]

Lá Diêu bông
Hoàng Cầm

Váy Đình Bảng buông chùng cửa võng
Chị thẩn thơ đi tìm
Đồng chiều
Cuống rạ

Chị bảo
Đứa nào tìm được Lá Diêu bông
Từ nay ta gọi là chồng

Hai ngày Em tìm thấy Lá
Chị chau mày
Đâu phải Lá Diêu bông

Mùa đông sau Em tìm thấy Lá
Chị lắc đầu
trông nắng vãn bên sông

Ngày cưới Chị
Em tìm thấy Lá
Chị cười xe chỉ ấm trôn kim

Chị ba con
Em tìm thấy Lá
Xòe tay phủ mặt Chị không nhìn

Từ thuở ấy
Em cầm chiếc Lá
đi đầu non cuối bể
Gió quê vi vút gọi
Diêu bông hời...
... ới Diêu bông...!



- Rét 1959 -
“Trai Cầu Vồng Yên Thế, gái Đình Bảng Phù
Lưu”
Nhưng cũng có nơi nói:
“Trai Cầu Vồng Yên Thế, gái Nội Duệ Cầu Lim”
Hoặc:
“Vật giao Phù Lưu hữu
Vật thú Đình Bảng thê
Vật thực Cẩm Giang kê
Vật ẩm Đồng Kỵ tửu”
(Chớ đánh bạn với người Phù Lưu
Chớ lấy con gái Đình Bảng làm vợ
Chớ uống nước làng Đồng Kỵ
Chớ ăn thịt gà Cẩm Giang)

Bốn nơi này là bốn làng cổ của đất Kinh Bắc. Và câu chuyện bốn không nói đến mặt khuất của cuộc sống, chưa thấy đề cập ở sách báo nào. Có lẽ người ta e ngại nếu thành văn tự sẽ gây phiền toái, cãi vã mất lòng, mà chỉ lưu truyền trong dân gian.
Vật giao Phù Lưu hữu (không kết bạn với người Phù Lưu), là vì người Phù Lưu bị cho rằng có cách sống đãi bôi. Khách đến chơi không được mời vào nhà, chủ nhà cứ đứng chắn trước cửa hết chuyện nọ chuyện kia rất thân tình.
Khách quay lưng ra về mới chèo kéo: Hôm nào bác lại chơi ạ. Hoặc khách đến nhà quá trưa không mời ở lại ăn cơm như thói quen của người nông thôn Bắc Bộ. Khách nhổm đứng dậy thì lại đãi bôi: Hay để em nấu cơm bác ăn.
Vật thú Đình Bảng thê (không lấy vợ người Đình Bảng) vì hai lẽ: Con gái Đình Bảng tháo vát, đi chợ buôn chuyến rất giỏi, nên thường làm chủ về kinh tế, có vị thế trong nhà, không dễ để chồng lên mặt. Điều đó rất kị với thói gia trưởng của dân Kinh Bắc.
Còn điều thứ hai mới quan trọng: Đi buôn chuyến thì phải ăn đường nằm chợ dễ chung chạ với giai.
Vật ẩm Đồng Kỵ thuỷ (không uống nước Đồng Kỵ) vì người Đồng Kỵ xưa có nghề nhặt phân tươi, gọi là Kẻ cời (cời, tiếng cổ có nghĩa là cái gắp, cái kẹp thường làm bằng tre). Họ đem về trữ làm phân bón, nên môi trường bị ô nhiễm dễ làm bẩn nước ăn (là người thiên hạ nghĩ thế). 
Vật thực Cẩm Giang kê (không ăn thịt gà ở Cẩm Giang). Theo giải thích thì người Cẩm Giang hay đãi khách bằng gà ăn trộm của hàng xóm, nên có khi vừa ăn lại phải vừa nghe chửi mất gà, vậy tránh đi là hơn.
Đó là những câu chuyện xưa, chỉ để lại trong tục ngôn. Bây giờ về những nơi ấy chẳng thấy dấu vết gì. Cuộc sống thay đổi, nếp sống văn hoá thân thiện.
Một bạn ở Sài Gòn nghe chuyện nói với tôi: “Người trong Nam chỉ biết Bắc Ninh là vùng đất có truyền thống văn hoá lâu đời, quê hương quan họ. Không ngờ trong văn hoá ứng xử lại có nét chi ly như vậy?
Những thói xấu đãi bôi, lờn mặt chồng, ăn uống mất vệ sinh, ăn cắp vặt thì vùng nào cũng có. Nhưng nâng tầm “văn hoá địa phương” thì đây là trường hợp đặc sắc”.
Tôi bảo anh: “Bắc Ninh quả là vùng đất giàu truyền thống văn hoá. Như nhà văn Kim Lân, người Kinh Bắc, sinh thời từng bảo: “Đất có lề quê có thói, đâu cũng có cái tốt cái xấu, chỉ có điều người Bắc Ninh dám nói ra còn nơi khác thì không.
Đó là nét văn hoá đặc biệt Kinh Bắc, sòng phẳng và lành mạnh, chẳng giấu cái xấu cái dở của đất mình, biết sai thì sửa được. Nên bây giờ còn có chuyện đó đâu”.
Có lẽ vì thế mà văn hoá Kinh Bắc không mai một, văn hoá vùng Kinh Bắc vẫn rạng rỡ tới ngày nay.
Làng Đình Bảng, Bắc Ninh - quê hương nổi tiếng của quan họ Kinh Bắc - tuy là miền quê nhưng cũng là "nơi đàn bà con gái đa tình, sóng sánh mắt lá răm" trông mòn con mắt. Trong bài Lá Diêu Bông, mở đầu, Hoàng Cầm đã viết "Váy Đình Bảng buông chùng cửa võng" để phác họa hình ảnh địa phương với bóng dáng trang phục diễm kiều của người gái quê. Năm Hoàng Cầm lên 8 tuổi, từ tỉnh lỵ trọ học, trở về thăm nhà, gặp người con gái 16 tuổi - Vinh - yêu kiều trong chiếc váy bước vào quán hàng xén của thân mẫu, cậu bé 8 tuổi quá lãng mạn đã bị "tiếng sét ái tình" (coup-de-foudre) (amour subit & violent) ngay tức khắc.Tiếng sét ấy đã đi sâu vào trái tim, gần 70 năm sau, Hoàng Cầm tâm sự: "Trước mắt tôi, chị hiện ra sáng rực rỡ như một thiên thần. Ngay lập tức, hồn tôi bị chị chiếm đoạt đến đau điếng. Kể từ giây phút định mệnh ấy, tôi mê man chị chẳng còn biết trời đất, ất giáp, quên hết học hành, sách vở, suốt ngày chỉ ngong ngóng sang bên kia đường số I, xê xế nhà tôi khoảng 20 mét, nơi thiên thần của tôi ngồi bán quán nghèo, phố nhỏ đìu hiu, tỉnh nhỏ... Tôi phải lòng chị, cứ thế giăng mắc tơ tình quanh chị suốt 4 năm trời, đến năm tôi 12 tuổi thì chị đi lấy chồng" 






















Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét